W ostatnich kilku latach podatnicy dokonywali licznych optymalizacji, w szczególności tych z wykorzystaniem znaków towarowych, mechanizmu tzw. wymiany udziałów oraz SKA, które zgodnie z zapowiedziami Ministra Finansów mają stać się obecnie przedmiotem wzmożonych kontroli. Powodem dla którego optymalizacje znajdą się w obszarze szczególnego zainteresowania organów kontroli jest możliwość każdorazowego uzyskania dużych wpływów budżetowych w związku z zakwestionowaniem ich skutków podatkowych. Uzyskanie porównywalnych rezultatów finansowych wiązałoby się z koniecznością wykrycia innych nieprawidłowości w dokonanych rozliczeniach podatkowych w ramach nieporównywalnie większej liczby kontroli. Dlatego kontrolujący będą skupiali uwagę na dużych kwotowo transakcjach dokonanych przez podatników w ostatnich latach. Tendencja ta daje się już zaobserwować w kontrolach, które rozpoczęły się od początku tego roku. Sprawdź jakie są najnowsze trendy kontroli w tym zakresie.

Czy w związku brakiem ogólnej klauzuli obejścia prawa (GAAR) organy mogą kwestionować dokonane optymalizację?

Ogólna klauzula obejścia prawa (GAAR) ma zostać dopiero wprowadzona. Obecny projekt ustawy przewiduje, iż klauzula znajduje zastosowanie do korzyści podatkowych uzyskanych po dniu jej wejścia w życie. Wydaje się, że taka treść przepisów może uprawniać organy podatkowe do weryfikacji czynności dokonanych przed wejściem w życie klauzuli. Ocena zastosowania klauzuli do korzyści podatkowych będzie wymagała odwołania się do samej czynności, z której korzyści wynikają. Sama ocena korzyści podatkowych może nie być wystarczająca. Jednocześnie, zgodnie z projektowanymi przepisami otrzymane przez podatników do czasu jej wejścia w życie interpretacje indywidualne co do czynności spełniających definicję obejścia prawa zachowają swój walor ochronny.

W praktyce jednak, jak wynika z naszych doświadczeń organy podatkowe podejmują coraz częściej próby zakwestionowania rozliczeń podatkowych w ramach przeprowadzonych optymalizacji na podstawie obowiązującego art. 199a Ordynacji podatkowej. Wspomniany przepis daje organom podatkowym możliwość przyjęcia – w przypadku uznania czynności za pozorną – skutków podatkowych czynności, która została pod nią ukryta. Przykładem tego rodzaju prób jest m.in. sprawa, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2016 r. (sygn. akt II FSK 3162/13). We wspomnianej sprawie organ podatkowy uznał czynności aportu (w ramach którego doszło do podwyższenia wartości podatkowej objętych jego przedmiotem składników) wraz z następującym po nim szeregiem czynności zbycia składników majątku objętych aportem za czynność sprzedaży i wywiódł z niej skutki podatkowe niekorzystne dla podatnika.

NSA zakwestionował rozstrzygnięcie organu, wskazując, iż:

  • seria czynności dokonanych przez podatnika przy współudziale różnych podatników nie stanowi czynności pozornej, gdyż brak jest tożsamości stron czynności pozornych i czynności ukrytej;
  • w obecnym stanie prawnym przepis art. 199a Ordynacji podatkowej nie daje podstaw do pomijania skutków podatkowych czynności dokonanej wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowej.

Przywołany wyrok jest korzystny dla podatników, aczkolwiek nie wiadomo jakie rozstrzygnięcie miałaby rozpatrywana przez NSA sprawa, gdyby organ podatkowy inaczej określił czynność pozorną i jakie będę kolejne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych w podobnych sprawach, które zapadną w przyszłości. Z całą pewnością warto śledzić kolejne wyroki sądów administracyjnych dotyczące pozorności czynności w kontekście optymalizacji podatkowych, gdyż próby wykorzystywania art. 199a Ordynacji podatkowej są coraz częstsze w praktyce organów i na ten moment sprawy te nie dotarły do etapu sądowego.

Nowym narzędziem, które organy wykorzystują do podważania skutków podatkowych przeprowadzonych optymalizacji / reorganizacji przeprowadzonych przez podmioty powiązane jest art. 11 ustawy o CIT. Są to działania podejmowane w związku z brakiem obowiązywania klauzuli obejścia prawa. Należy pamiętać, że fakt, że dana transakcja nie występuje pomiędzy podmiotami niepowiązanymi nie oznacza automatycznie, że transakcja ma charakter nierynkowy, tak jak organy podatkowe próbują wykazywać. Na ten moment brak jest w tym zakresie praktyki sądowej. Przepis art. 11 ustawy o CIT może mieć, o ile w ogóle, bardzo ograniczone zastosowanie.

Czy są inne podstawy do kwestionowania optymalizacji przez organy podatkowe?

Organy podatkowe mogą również próbować kwestionować skutki przeprowadzonych optymalizacji w związku z uznaniem, że (i) podatnik nie spełnił warunków ustawowych wymaganych dla przeprowadzenia transakcji w sposób neutralny podatkowo (np. brak posiadania przedsiębiorstwa/zorganizowanej części przedsiębiorstwa), (ii) zawyżył wartość wyceny stanowiącej podstawę przyjętych rozliczeń podatkowych lub (iii) w między czasie nastąpiła zmiana podejścia organów co do sposobu wykładni przepisów stanowiących podstawę przeprowadzonych optymalizacji. W ostatnim czasie zdarzają się również sytuacje, w których organy w ramach przeprowadzanych kontroli podważają ochronę wynikającą z otrzymanych przez podatników interpretacji indywidualnych wskazując, iż opis zdarzeń zawarty w złożonym wniosku nie był pełny i w związku z tym ocena wyrażona w interpretacji powinna być odmienna.

Jak przygotować się do kontroli?

W związku ze zwiększeniem zainteresowania organów podatkowych przeprowadzonymi optymalizacjami warto dokonać przeglądu dokonanych w minionych latach operacji tego typu, w tym dotyczącej ich dokumentacji oraz otrzymanych interpretacji indywidualnych. Dzięki temu możliwe będzie zidentyfikowanie ewentualnych ryzyk i odpowiednie zarządzenie nimi przy współudziale doradcy podatkowego jeszcze przed rozpoczęciem ewentualnej kontroli. Takie podejście zapewni lepszą pozycje w momencie rozpoczęcia kontroli i zwiększy szanse na jej pozytywne zakończenie. Efekty przygotowań powinny zostać opracowane w formie raportu, który będzie pomocy w przypadku rozpoczęcia kontroli podatkowej.

<<Powrót

KONTAKT


Andrzej Puncewicz

Andrzej Puncewicz

Partner w Crido Taxand

Masz pytanie? Wyślij maila

Anna Pęczyk-Tofel

Anna Pęczyk-Tofel

Senior Manager w Crido Taxand

Masz pytanie? Wyślij maila

Amelia Górniak

Amelia Górniak

Manager w Crido Taxand

Masz pytanie? Wyślij maila

Sławomir Pilarczyk

Manager w Crido Taxand

Masz pytanie? Wyślij maila

Jan Furtas

Manager w Crido Taxand

Masz pytanie? Wyślij maila